Reisverslag

Rwanda

Ellen, 20 december 2008
Rwanda , Kigali

stage in het neuropsychiatrisch hospitaal Caraes

Dag beste vriendjes,

ik ben nu al een tijdje terug in het Belgenlandje. Home sweet home, zoals ze zeggen. Toch wil ik nog even mijn verhaal doen over mijn stage in het neuropsychiatrisch hospitaal Caraes in Ndera. Ik heb de kans gehad om twee weken mee te lopen op de ergotherapeutische dienst van het hospitaal, onder leiding van Soda. Soda is een zeer capabel man, die zijn dienst met hart en ziel leidt. De dienst staat of valt als het ware met zijn aanwezigheid. Zonder zijn deskundige leiding draait alles er immers een beetje vierkant.

Eerst wil ik graag een beetje meer uitleg geven over het hospitaal zelf. Het is het enige hospitaal in Rwanda die mogelijkheid tot hospitalisatie van geesteszieken biedt. De totale capaciteit van het hospitaal bedraagt momenteel 280 bedden. Aangezien er een grote nood aan hospitalisatie in de geestelijke gezondheidszorg van Rwanda bestaat overschrijdt de bezettingsgraad van het hospitaal nagenoeg altijd diens capaciteit. Het neuropsychiatrisch ziekenhuis Caraes van Ndera omvat 6 afdelingen in Ndera, een antenne in Butare en een antenne in Kigali.
Door een opsplitsing te maken in geslacht, leeftijd en ernst van de ziekte bekomt men de volgende afdelingen in Ndera:
• Mannen in crisis (56)
• Vrouwen in crisis (52)
• Mannen in verbeterde toestand (36)
• Vrouwen in verbeterde toestand (40)
• Kinderen en Adolescenten (12)
• Chronisch zieken zonder familie (22)

Mannen en vrouwen met ernstige psychiatrische problemen komen eerst op de crisisafdeling terecht. Hun behandeling bestaat uit aangepaste medicatie en doelgerichte therapieën. Iedere donderdag wordt beslist of de toestand een patiënt/cliënt reeds voldoende verbeterd is om naar de niet-crisisafdeling door te kunnen stromen. Daar werkt men vanuit de verschillende diensten vooral rond reïntegratie in de maatschappij. Opnieuw iedere donderdag beslist men of een patiënt/cliënt voldoende gestabiliseerd is om het hospitaal te verlaten. Patiënten/cliënten worden gemiddeld 21 dagen gehospitaliseerd. Aangezien slechts de patiënten/cliënten met de zwaarste problematiek naar NPH Caraes doorverwezen worden is dit allesbehalve voldoende. Door gebrek aan mogelijkheden en praktische bezwaren is er bovendien weinig sprake van nazorg. Dit heeft als gevolg dat meer dan 80 % van de patiënten/cliënten al eens eerder opgenomen werd.

Ik kwam er dus terecht op de ergotherapeutische dienst onder leiding van Soda. Op deze dienst zijn drie professionelen tewerkgesteld. Verder zijn er verschillende stagairen aan de slag. Iedere week komen nieuwe stagiairen kennis maken met de dienst. Iedere morgen begint met een ochtendvergadering waarin Soda hen, aan de hand van casusbesprekingen, met veel enthousiasme de kneepjes van het vak leert. De dienst is uitgerust met een uitgebreid arsenaal aan materiaal om de knutselen, hout te bewerken, te vlechten, …. Dit valt reuzegoed mee.
De eerste dagen van mijn stage in de ergotherapeutische dienst van Ndera moest ik op zoek gaan naar een patiënt/cliënt die het Frans en/of Engels voldoende beheerste om samen met mij aan de slag te kunnen gaan. Dit bleek echter een probleem. Weinig patiënten/cliënten voelden zich geroepen om Frans/Engelse therapie te volgen bij een blanke, Belgische stagiaire. Op de derde dag van mijn stage ontmoette ik J., een 31-jarige vrouw die samen met mij aan het werk wou gaan. Zij was op dat moment 20 dagen opgenomen in het hospitaal en verbleef er op de afdeling voor vrouwen in verbeterde toestand. Dit was reeds haar derde opname in NPH Caraes (eerdere opnames in 2002 en 2007).
Tijdens mijn eerste gesprekken met J. bleek dat zij een intelligente vrouw was met een laag zelfbeeld. Reeds tijdens haar opname in 2002 werd melding gemaakt van dit gebrek aan zelfvertrouwen en zelfwaarde. Omdat zij graag zong en schreef en hier ook erg goed in was besloten we om samen een muziekproject op poten te zetten. De bedoeling van het project was om liedjesteksten te schrijven over de capaciteiten, verwezenlijkingen, doelen, dromen, etc. waar zij terecht trots op kon zijn in haar leven. Een volgende stap was om samen met broeder Justin en zijn synthesizer op zoek te gaan naar een bepaalde sound en melodie die paste bij de smaak en voorkeur van J. Als alles goed verliep zou J. met haar project iets kunnen bereiken waar ze terecht trots op kon zijn. Een eerste stap in het leren graag zien van zichzelf. Want zoals ze zelf zei: “you can’t love others if you don’t love yourself”…
Op de vijfde dag van mijn stage had J. reeds haar eerste liedjestekst geschreven. Diezelfde dag had ik vernomen dat J. gauw op ontslag zou mogen. Normaal gezien zou ze volgende week al naar huis gaan. Ik vond dit persoonlijk geen goed idee. Naar mijn mening had J. nog niet de autonomie en onafhankelijkheid bereikt die ze zou kunnen bereiken, mits goede begeleiding van de verschillende professionelen. Zij had nog steeds weinig vertrouwen in zichzelf en haar mogelijkheden en wist nog niet goed wat aan te vangen met haar leven. Ik dacht dat haar kans op herval vrij groot was door haar in dergelijke toestand naar huis te sturen. Ik probeerde mijn idee rond de ganse situatie duidelijk te maken aan Soda, mijn stagebegeleider en het hoofd van de ergotherapeutische dienst. Hij kon zich vinden in mijn gedachtegang, maar wees er op dat dergelijke beslissingen niet door ergotherapeuten gemaakt werden. Hij raadde mij aan om eens met J. zelf te praten. Dit deed ik meteen. Tijdens dit gesprek legde ik uit aan J. waarom ik graag zou hebben dat zij bleef. Ik herinnerde haar aan het gesprek dat wij de vorige dag hadden. Zij bevestigde dat zij de eerste doelstelling van het project, zichzelf graag leren zien, nog steeds niet bereikt had. J. was daarom bereid haar vertrek met één week uit te stellen. Ook haar assistent ging akkoord. Ik leek geslaagd te zijn in mijn opzet en was fier op hetgeen ik bereikt had. De maandag gingen J. en ik verder met ons project. Ik had de indruk dat alles vlot verliep. We hadden samen reeds een aantal teksten geschreven en gingen beginnen met het componeren van een melodie op de synthesizer. De woensdag was J. echter vertrokken. Haar sociaal assistent had haar tante gebeld om haar te komen halen. Noch ik, noch iemand anders van de ergotherapeutische dienst werd in deze beslissing betrokken. Ik was er absoluut van overtuigd dat dit de verkeerde beslissing was. Volgens mij zou J. binnen de kortste keren terug hervallen en opnieuw opgenomen moeten worden in NPH Caraes. Dit leek in het hospitaal immers eerder regel dan uitzondering. Zo had ik in een supervisie kennis gemaakt met een casus van een vrouw die reeds 8 keer in crisis ging en opgenomen werd. Telkens liet men haar na één tot anderhalve maand opnieuw naar huis gaan. Zij had reeds een moord, poging tot moord en poging tot zelfmoord op haar kerfstok. Deze vrouw vormde een gevaar voor zichzelf en de maatschappij. Door een vrouw met dergelijke zware problematiek telkens zo snel terug de maatschappij in te sturen was het hospitaal en zijn medewerkers volgens mij medeverantwoordelijk voor de daden die de vrouw gepleegd had. Ik wilde niet dezelfde fout maken met J. Ik kon echter niet anders dan mij bij de situatie neer te leggen. Dankzij steun van mijn collega’s ginder en Delphine en Tinne vond ik mijn motivatie om er terug voor te gaan.
Een aantal middagen bracht ik door in Kundwa, de afdeling voor kinderen en jongeren van het hospitaal. Deze afdeling bevindt zich in een apart gebouw met tuin, zo’n 50 meter van het hospitaal Kundwa is gekend in gans de omgeving als een centrum waar men kinderen en jongeren met allerhande problemen heen kan brengen. De afdeling heeft slechts een capaciteit van 12 kinderen (12 bedden), maar meestal verblijven er meer kinderen, waardoor deze genoodzaakt worden een bed te delen. Het hoofddoel van het centrum bestaat uit observatie en diagnostiek van de problematiek van de kinderen. Aangezien er verschillende professionelen tewerkgesteld zijn had ik vrij hoge verwachtingen. De realiteit kwam echter niet aan deze verwachtingen tegemoet. Het weekschema zag er veelbelovend uit. Dit schema werd echter weinig gevolgd. Integendeel. Naar mijn mening waren de kinderen op vlak van tijdsbesteding grotendeels op zichzelf aangewezen. Het personeel en de stagiairs namen weinig initiatief om enige vorm van activiteit te ondernemen. De laatste namiddag waren 3 professionelen druk aan het observeren, tijdens een tekenmoment. Aan de hand van deze observaties worden dossiers aangevuld en worden aanbevelingen voor behandeling en aanpak door ouders gegeven. Dergelijke observaties vonden naar mijn mening echter te weinig plaats. Een andere Belgische vrijwilligster, die iedere namiddag in Kundwa doorbracht, deelde mijn bekommernissen en frustraties hieromtrent. Er mag toch immers kwaliteit verwacht worden van een dienst waar ouders hun kinderen van heinde en verre naar toe brengen in de hoop een oplossing te vinden voor de problemen van hun kinderen. Toch is alles geleidelijk aan het veranderen en verbeteren. Met de hulp van capabele en gedreven voortrekkers als Soda is de gezondheidszorg langzaamaan aan het verbeteren. Soms is het echter moeilijk om iedereen mee te krijgen…
De laatste dag van mijn stage kreeg ik de kans mee te gaan naar de ‘jour mondial de la senté mental’. We vertrokken met twee minibusjes vol professionelen en cliënten richting Kigali. Daar startte de dag met een optocht door de straten van Kigali met het oog op het doorbreken van het stigma dat rust op mentale ziektes. Deze tocht eindigde in het voetbalstadium waar enkele vooraanstaande personen uit de gezondheidszorg een toespraak hielden. Het publiek werd verder getrakteerd op enkele sketches gebracht door professionelen en cliënten van Ndera. Leek leuk! Jammer dat ik er door mijn gebrekkige kennis van het Kinyarwanda, maar bitter weinig van verstond. En natuurlijk geen Rwandees feest zonder de traditionele Intoredansen om de sfeer erin te brengen. Fantastisch! De avond werd afgesloten met een etentje voor alle werknemers van Ndera, op kosten van de firma! We zaten allemaal gezellig in een kring en aten per twee vis/kip met frietjes. Met de handen, zoals dat gebruikelijk is op feestelijke aangelegenheden. Voor en na het eten kwamen mensen met water en zeep rond, zodat mensen hun handen konden wassen. Dit was echt extreem gezellig! Een echte Rwandese ervaring…

Reageren op bovenstaand reisverslag

Reacties op bovenstaand reisverslag